Novosti o medijima su petnaestodnevni servis koji govori o medijskoj situaciji u BiH, najvažnijim medijskim događajima, medijskoj legislativi, odnosu medija sa državom i međunarodnom zajednicom....

Pretplatom na "Novosti o medijma"  u broju 57. možete pročitati:

Broj 57, Serija I

• Privatizacija medija

Novim vlasnicima najstarijeg bh. dnevnog lista “Oslobodjenje” proglaseni su:  141 radnik, direktor Salko Hasanefendic te Temin Dedic, strateski partner iz Njemacke  koji izdaje “Oslobodjenje” za inostranstvo. Umjesto pocetnih 2,8 miliona maraka, radnici, inace jedini ucesnici na ovom tenderu, ponudili su 4,82 miliona maraka. 
Strateski investitor koji je platio gotovinsko ucesce i pomogao radnicima da sudjeluju na tenderu namjerava i dalje investirati u novinu.
Sadasnji stampar “Vecernjih novina”, firma Alden Print iz Sarajeva, kupila je ovaj dnevni list.  Privatizacija je obavljena kroz novu emisiju dionica u vrijednosti od pola miliona maraka, posto je iskazani gubitak 31.12.1999. godine bio za 257.251 KM veci od ukupnog kapitala preduzeca.
 “Zato sto je zabiljezeni gubitak bio veci od ukupnog kapitala preduzeca u “Vecernjim novinama” nije postojao dionicki kapital koji bi se mogao privatizirati. Zato je odluceno da se ide na prodaju putem nove emisije dionica” – rekao je Zlatan Dedic, pomocnik direktora Federalne agencije za privatizaciju.
Kupac “Vecernjih novina” obavezao se da ce pored kupovine nove emisije dionica u vrijednosti od pola miliona maraka, pokriti gubitak od 257.251 KM, te uloziti jos 550.000 KM u informaticku infrastrukturu, sirenje dopisnicke mreze te strucno osposobljavanje zaposlenih (uslov je bio 250.000) pored toga, njegova obaveza je i zadrzavanje postojeceg broja radnika, njih 89 i ocuvanje principa dosadasnje uredjivacke politike. Prema uslovima iz tendera, sva ova ulaganja moraju biti izvrsena u novcu i ona pripadaju preduzecu.
Po izjavi direktora  Alden Printa, Ede Numića, osnovni motiv za kupovinu ovog lista bio je  ekonomski. “Nas prvenstveno interesuje dobit i sa tog stanovista ulazimo u svaki posao. U potpunosti podrzavamo nastojanja novinara lista da bude nezavisna bosanskohercegovacka novina. Ne zelimo da “Vecernje novine” padnu pod bilo ciji nacionalni, stranacki ili vjerski uticaj”- objasnjava Numic.
Ocigledno je da je  privatizacija bar sa psiholoskog stanovista okoncala agoniju u koju su zapala oba lista. Stanje beznadja sada zamjenjuje stanje iscekivanja. Preskocen je onaj psiholoski prag, koji se u zadnje vrijeme isprijecio pred svakom produktivnom i inovatorskom idejom koja bi nikla medju novinarima i zaposlenim radnicima. To je narocito vazno za radnike “Oslobodjenja”, koji su postali suvlasnici svog lista. 
Sto se tice nezavisnosti, iza velikih obecanja tek dolazi veliki posao da se napravi nezavisna, kvalitetna, citana i profitabilna novina. Cini nam se da jos nije vrijeme da se sa ovog polja definitino povuce medjunarodma zajednica, ali jeste  defitivno proslo vrijeme oslanjanja na nju bez hvatanja u kostac sa trzistem,  kakvim takvim.    (Z.Udovicic)
 

• Izbori 1996-2000

Mediji i borba za moc
Nedavno odrzani lokalni izbori u BiH ukazali su na pozitivne promjene u politickoj ali i u medijskoj sferi ove zemlje, potvrdjujuci spore, ali sigurne procese liberalizacije. U poredjenju sa karakterom rada medija tokom niza ranijih izbora, primjetan je pad broja zalbi na rad medija kao i zalbi na postupke politickih partija spram medija, sto je svakako pozitivan generalni pokazatelj o podizanju standarda funkcioniranja ovih aktera tokom izbornih perioda.
Ovakav razvoj dogadjaja idealan je indikator sveukupne socioekonomske i politicke situacije u zemlji. Razvoj medijske sfere od 1996. do 2000. godine, a posebno ponasanje medija i politickih aktera tokom izbora, ukazuju na zestoku borbu koja se vodi po dvije kljucne osovine koje predstavljaju parametre distribucije moci u sadasnjoj situaciji u BiH:

• tranzicija iz autoritarnog sistema vladavine ka demokratskom drustvu je jedan od kljucnih procesa koji odredjuje cjelokupna zbivanja u zemlji,
• proces medjuetnickog pomirenja je preduslov stabilnosti kako same BiH tako i cijelog regiona (ESI, 1999).

Stvaranje regulatornih mehanizama: 1996-1998

Kao posljedica opstih socioekonomskih i politickih uvjeta, ponasanje najveceg broja medija tokom nacionalnih izbora 1996. i lokalnih izbora 1997. godine bilo je vrlo problematicno. Mediji su ozbiljno kompromitovali ove izbore, nastavljajuci huskacku praksu iz ratnog perioda, dok je medijski prostor ostao izdijeljen duz etnickih granica. Ovakva zatvorenost i iskljucivost medija osigurala je to da su ovi izbori imali karakter etnickog popisa stanovnistva ili cak referenduma za otcjepljenje, prije nego li demokratskog odabira buduce vlasti BiH. Mediji su koristeni prevashodno kao generatori straha izmedju etnickih grupa, a ne kao sredstva za prozvodnju i distribuciju relevantnih informacija. U takvoj situaciji, sam princip glasanja bio je sveden na iracionalni akt samoizolacije i distanciranja od ‘drugih’ etnickih grupa i ni u kom slucaju nije imao karakter demokratskog izjasnjavanja gradjana o buducim oblicima vlasti u zemlji. Zabiljezene su brojne pojave krsenja  predizborne sutnje, posto OSCE nije imao, ili nije mogao iskoristiti, mehanizme za kaznjavanje prekrsitelja (Wheeler, 1996;  Media Plan Institut, 1997; Domi, 1998:12). 
No ipak, tokom 1997. dolazi do prvih znacajnih pomaka ka uspostavi odredjenih principa i mehanizama regulacije ponasanja medija u BiH. Svakako najznacajnija akcija bila je zauzimanje repetitora SRT-a od strane SFOR-a a zbog huskackog jezika i jezika mrznje u vezi sa lokalnim izborima 1997. Osim toga, u toj godini su po prvi put odstranjeni kandidati sa izbornih lista: skinuta su tri kandidata HDZ-a sa izborne liste nakon sto je HTV Mostar odbio da se povinuje direktivama Komisije za medije. Dakle, kaznjena je politicka stranka, a ne medij koji je djelovao kao prosti produzetak politicke moci. Tokom izbora 1997. godine primjetan je pozitivan pomak u nivou profesionalizma nekolicine nezavisnih medija, a narocito OBN-a, sarajevskih dnevnih novina “Oslobodjenje” i “Vecernje Novine” i banjaluckog dnevnika “Dnevne nezavisne novine”, koji su promovirali politicki pluralizam dajuci dosta prostora opozicionim partijama. Ali i ovi mediji prioritet su davali partijama iz entiteta u kojima su i sami bazirani.
Ipak se tek tokom izbornog perioda 1998. godine  pocinje stvarati efikasan regulatorni mehanizam. Komisija eksperata za medije koja je djelovala pri OSCE-u iskoristila je svoj mandat razrjesavajuci 201 slucaj navodnog nepropisnog ponasanja medija tokom izbornog perioda. Utvrdjeno je da su medijske kuce vecinom slijedile Pravila i propise Privremene izborne komisije, a doslo je i do pada utjecaja tvrdolinijasa na medije u BiH u cijelosti. Razne stranke dobijaju pristup u medijima koji su bili pod kontrolom vlada, sto do tada u Bosni i Hercegovini nije bio slucaj. Kandidati iz 83 politicke stranke i nezavisni kandidati imali su pristup na oko 207 radio stanica i na vise od 70 televizijskih stanica. Tokom te predizborne kampanje prvi put su odrzane predsjednicke i druge debate za kandidovanje na visoke funkcije. Moze se reci da argumentovana prezentacija kandidata, i relevantnost informacija postaju vrlo bitni aspekti kampanje, pa su biraci su po prvi put redovno bili informirani o svim aspektima izbornog procesa (Domi, 1998: 7-9). No, i pored znacajnog napretka u ponasanju medija tokom izbora 1998., i dalje je bilo slucajeva maltretiranja novinara od strane policije i vlasti sirom BiH. Vladajuce strukture i dalje opstruiraju slobodu izrazavanja u medijima i cesto ne postuju prava novinara da traze i prikupljaju informacije. Takodje je uoceno da se neposredno nakon izbora mediji vracaju svojim ustaljenim principima pristrasnog informisanja i diskriminacije opozicionih stranaka (Domi, 1998:8).
Prema analizama Media plan instituta gradjani su bili  mnogo bolje upoznati sa uslovima procedure izbora nego sto su mogli saznati sta im predlozeni kandidati ili stranke koje se natjecu nude iz svojih programa. Naime, vecina stranaka zapravo i nije imala razradjene programe, vec se biracima obracala sa uopstenim proklamacijama i ciljevima. Zato su i  mediji  reprodukovali jednu anemicnu promotivnu sliku stranaka vise manje zasnovanu na globalnim  nacionalnim ili stranackim programima i ciljevima. Ovaj problem je  zapazen i na lokalnim izborima  2000. godine. U debati koja je u programu OBN emitovana u martu 2000. godine vecina uglednih ucesnika se slozila u stavu da su izborni programi na televiziji i radiju “dosadni”, “neinventivni” i “parolaski”.

Liberalizacija medijske sfere: izbori 2000.

Uprkos objektivnim teskocama, procesi usistemljenja regulatornih mehanizama, i za njih vezana liberalizacija medija se nastavljaju. Prema opstem utisku i procjenama IMC-a, tokom predizborne kampanje za lokalne izbore odrzane u aprilu 2000. godine, elektronski mediji su se uglavnom pridrzavali Kodeksa za izbore, a stampani su mediji posvetili veliku paznju pravilima koja vaze u izbornom periodu, narocito onima koja se ticu perioda predizborne sutnje. Shodno tome, broj zalbi na rad medija i aktivnosti politickih stranaka spram medija opao je za vise od 50% u odnosu na izbore 1998. Naime, IMC je do 7. aprila ukupno primio 86 zalbi, od cega je 35 zalbi upuceno od strane elektronskih medija a 51 zalba od strane politickih subjekata. Vrlo je znacajna promjena karaktera ulozenih zalbi: sami novinari u sve vecem broju prijavljuju incidente nastale kao posljedica politickog pritiska (OSCE BiH Izvjestaj za stampu, 7 april, 2000.).
Na osnovu ovoga moze se pretpostaviti da dolazi do daljnje institucionalizacije regulatornih mehanizama, te da je primjetan i pomak od kaznjavanja medija za prekrsaje ka zastiti medija od spoljnih pritisaka. Ovo bi mogao biti indikator postupnog udaljavanja medija od politickih mehanizama moci i kontrole, kao i naznaka procesa liberalizacije medijske sfere u cjelosti. Vrlo je znacajan podatak da novinari u sve vecem broju koriste postojece mehanizme zastite svojih sloboda, sto ukazuje na porast ugleda IMC-a kao osnovnog regulatornog tijela. Cini se da mediji u BiH ulaze u jednu novu fazu svoga razvoja, gdje ce doci do daljnjeg odvajanja medija od struktura politicke moci. Centralnu ulogu u tim procesima svakako ce igrati IMC, ali ce proces privatizacije medija takodje znacajno oblikovati buduci karakter medijske scene u BiH. 
 No, ne treba se zavaravati i misliti kako politicki akteri dobrovoljno prihvataju ovakav razvoj situacije. Svjesne da im izmice jedno od osnovnih sredstava odrzavanja vlasti, autoritarne politicke strukture i dalje nastoje vrsiti pritisak na medije kako bi koliko toliko produzile svoju privilegovanu poziciju u javnoj sferi. Tako su “dominante politicke stranke pokusale da uticu na urednicke odluke u vezi sa sadrzajem vijesti izbornog karaktera, kao i promotivnog programa emitovanog u toku predizbornog perioda” (Regan McCarthy, Visi savjetnik OSCE-a za medije, objavljeno u OSCE BiH Izvjestaj za stampu, 7 april, 2000.). Najnoviji pritisci na novinare nezavisne radio stanice Studio N u Livnu, kao i simptomaticna reakcija vlade tog kantona, samo su jedna od ilustracija da se politicki  centri moci, oficijelno ili iz podzemlja, nisu odrekli svojih nakana prema novinarima. Ovo svakako upucuje na daljni nastavak borbe za informacijsku dominaciju koja je jedan od kljucnih faktora odrzanja i reprodukcije moci u danasnjoj BiH.

Izvori:
Domi, Tanya L.,  Mediji u izborima 1998. – zavrsni izvjestaj;  Komisija eksperata za medije, OSCE Misija u Bosni i Hercegovini, novembar 1998.
ESI, Reshaping International Priorities in Bosnia and Hercegovina, Part 1: Bosnian Power; Structures, European Stability Initiative, Berlin-Brussels-Sarajevo, 14 October 1999.
Media Plan Institut, Monitoring Report, Media Plan Institut, Sarajevo, September 21, 1997. 
OSCE BiH, Izvjestaj za stampu: Vladajuce stranke nastavljaju s pritiskom na medije u toku izbornog perioda, Sarajevo, 7. april 2000.
Novosti o medijima, SAFAX/MP institut, 1998. – 2000.
Wheeler, Mark & Media Plan, Monitoring the Media: The Bosnian Elections 1996,The Institute for War & Peace Reporting, 1997.
Zakaria, Fareed, The Rise of Illiberal Democracy, Foreign Affairs, November/December 1997.
 

• Vijesti

Dansko vijece za izbjeglice (DRC) i deset radio stanica iz BiH, Kosova, Jugoslavije i Hrvatske pokrenulo je projekat pod nazivom “Fresta”, koji se sastoji od proizvodnje i razmjene radio programa iz domena zajednickih gorucih problema regiona, poput povratka izbjeglica i procesa demokratizacije. 
 Realizacija projekta pocinje 1. jula. Sredstva je obezbijedila danska vlada. Osim medijskog dijela, projekat se sastoji i od segmentalnih prezentacija koje se ticu ljudskih prava, izbjeglica i brige za mlade.

 Na izbornoj skupstini Nezavisne unije novinara BiH za predsjednika je ponovo izabran Mehmed Husic, direktor i glavni urednik Novinske agencije Onasa. Potpredsjednik Unije je Mile Stojic, urednik u magazinu “Dani”.

Medjunarodni pres institut (IPI), organizacija svjetskih izdavaca novina koja se bavi promocijom i zastitom slobode stampe sa sjedistem u Becu, proglasila je heroje borbe za slobodu stampe u svijetu u proteklih 50 godina., medju kojima je i Kemal Kurspahic, bivsi glavni i odgovorni urednik sarajevskog “Oslobodjenja” (1988.-1994.).

Media plan institut iz Sarajeva izdao je Prirucnik za pisanje o ljudskim pravima namijenjenim novinarima i studentima zurnalistike. Knjiga sadrzi istorijsku genezu i pregled medjunarodnih instrumenata  o ljudskim pravima i humanitarnom pravu, domace i inostrano zakonodavstvo o slobodi izrazavanja i slobodi stampe i osvrt na stanje ljudskih prava u Bosni i Hercegovini. Poseban odjeljak je posvecen korisnim sugestijama za novinare kako pisati o ljudskim pravima i istrazivati njihove povrede.

Pretplata na Novosti o medijma
 

Savjet Media plan Instituta

Prof.dr Muhamed Nuhić, Hamza Bakšić (Sarajevo); Perica Vučinić (Banja Luka); mr Lenart Šetinc (Ljubljana); Prof.dr Mario Plenković (Zagreb); mr Louis de la Ronciere (Paris); mr Aleksandar Todorović (Montreux); Prof. dr Slavo Kukić (Mostar); Prof.dr. Miroljub Radojković (Beograd).
 

Novosti o medijima-na jednom mjestu o aktuelnim medijskim događanjima u Bosni i Hercegovini Izlazi svakog drugog ponedjeljka na engleskom i bosanskom/hrvatskom/srpskom jeziku.  Tekstovi domaćih autora objavljuju se na jeziku kojim se autor služi. Izdaje novinska agencija Safax Urednik: Zoran Udovičić Redakcija u Sarajevu: Patriotske Lige 30/III,Arhitektonski faklutet, Sarajevo;  Tel/fax:+387 71 213 078, 213 251,20 65 42,  E-mail:  safax-mp@bih.net.ba   PREŠTAMPAVANJE DOZVOLJENO UZ NAZNAKU AGENCIJE I AUTORA